Eenmaal in de gehandicaptenzorg kun je niet anders dan je hart verliezen

Al 35 jaar is Renata gedragswetenschapper. Ze werkte achtereenvolgens in de jeugdzorg, het academisch onderwijs, de pleegzorg en de gehandicaptenzorg voor kind en jeugd. Sinds 2024 is ze gedragsdeskundige bij Triade Vitree voor volwassenen met een verstandelijke beperking. Behalve teams op locatie Schoener coacht ze ook de begeleiders van Trompenburgh in Lelystad. Wat maakt deze locatie zo bijzonder? Hoe ondersteunt ze de begeleiders en cliënten? En wat maakt haar werk zo uitdagend? Een kennismaking met een vrouw die haar hart heeft verloren aan de gehandicaptenzorg.

Triade Vitree-locatie Trompenburgh is volgens Renata in verschillende opzichten uniek. “Je ziet eigenlijk niet dat het een woonzorglocatie is. Aan de buitenkant zijn het twee-onder-één-kapwoningen, waar aan beide kanten vier cliënten met een licht tot matige verstandelijke beperking wonen. Ze hebben allemaal een eigen kamer, maar functioneren wel als één groep.”

In goede harmonie
Opvallend is dat de groep cliënten heel divers is. “Meestal wonen mensen met dezelfde ondersteuningsvraag bij elkaar, maar hier is ieders situatie weer anders. De een gaat dagelijks met de trein naar zijn werk. De ander kan door een meervoudige beperking bijvoorbeeld alleen via de spraakcomputer communiceren. Ondanks de grote verschillen hebben alle bewoners één ding gemeen: ze wonen er met veel plezier en in goede harmonie samen.”

Met zoveel verschillende cliënten is er ook veel specialistische hulp nodig. “Of het nou gaat om de expertise van bijvoorbeeld artsen, fysiotherapeuten, logopedisten en ergotherapeuten, of om medische technologie zoals sondevoeding of een apneuapparaat… Alle specialisten maken veel tijd vrij om mee te denken en stellen daarbij de cliënt centraal.”

Coaching

Als hoofdtaak ondersteunt Renata begeleiders in hun teamwerk. Hoe kunnen zij ervoor zorgen dat hun cliënten een zo goed mogelijk leven hebben? “Basis is voor mij dat begeleiders altijd een goed beeld moeten krijgen van hun cliënten. Daarvoor verdiep ik me in de dossiers en de context van cliënten. Welk syndroom speelt er en wat houdt dat in? Welk verhaal neemt iemand mee uit het verleden? En wat is iemands situatie nu?”

Ook brengt ze de behoeften van de cliënt in kaart. “Ik kijk nooit naar het probleemgedrag dat iemand laat zien, maar juist naar de behoeften die eronder liggen. Dat kunnen fysieke behoeften zijn – bijvoorbeeld een stabiele en voorspelbare woonomgeving – maar ook emotionele, mentale en zingevende behoeften. Wat kun je doen zodat cliënten het gevoel hebben dat zij ertoe doen? Door de behoeften goed in het vizier te hebben, kunnen begeleiders cliënten op maat ondersteunen.”

Manier van begeleiden
Renata haalt veel voldoening uit de momenten waarop ze ziet dat een cliënt beter begrepen wordt. Ze noemt als voorbeeld een cliënt die verbaal vaardig is, maar sociaal-emotioneel op het niveau van een twee- of driejarige functioneert. “Mensen denken al snel: hij begrijpt alles, maar in werkelijkheid raakt hij juist overprikkeld, omdat hij overvraagd wordt. Ik laat de begeleiders zien dat er een groot verschil kan zitten tussen cognitieve en emotionele ontwikkeling. Vanuit dat besef kunnen zij cliënten beter begeleiden.”

Met de teams kijkt Renata regelmatig welke begeleidingsstijl het beste aansluit. “Soms werkt het niet om iemand heel veel ruimte te geven, maar moet je de keuzes klein en overzichtelijk maken. Bijvoorbeeld: ‘Wil je hagelslag of pindakaas op je boterham?’ Soms is richting geven nodig: ‘We gaan nu een boterham met pindakaas eten.’ Op die manier voorkomen we dat cliënten overvraagd raken, en krijgen ze de rust en duidelijkheid die ze nodig hebben.”

Vertrouwensband
Net als elders binnen Triade Vitree werken ze binnen Trompenburgh met de Triple C-methodiek. “De C’s staan voor Cliënt, Coach en Competentie. Competentie staat voor het vermogen van cliënten om dingen te kunnen, te leren en bij te dragen. Uitgangspunt bij deze methodiek is dat cliënten samen met een coach, de begeleider, werken aan een vertrouwensband. Met het vertrouwen dat de ander kan bijspringen als iets niet lukt, komen ze samen tot de 100%. Zo kunnen cliënten nieuwe dingen leren vanuit een veilige basis en ervaren dat zij iets kunnen en ertoe doen.”

De ondersteunende rol is volgens Renata niet alleen weggelegd voor begeleiders, maar ook voor verwanten en buurtbewoners: “Het is mooi dat cliënten voelen dat ze belangrijk zijn voor de mensen om hen heen en de buurt, en dat ze samen dingen voor elkaar krijgen. Dat stimuleert tot ontwikkeling en draagt eraan bij dat zij goed in hun vel zitten.”

Bij Trompenburgh is de betrokkenheid van buurt en verwanten groot, zo weet Renata: “Er is een nauw contact met de buurtbewoners die ook voor een buurtbarbecue of koffieavond worden uitgenodigd. Daarnaast is er een hecht netwerk van verwanten dat rond de cliënten staat. Toen een ouder van een cliënt overleed, gingen alle bewoners en hun ouders naar de uitvaart.” Renata benadrukt dat het goede contact met verwanten en buurt ook het resultaat is van de inzet door de manager en de persoonlijk ondersteuner van Trompenburgh.

Hart voor de gehandicaptenzorg
Na zoveel jaar in de gehandicaptenzorg zit Renata nog steeds helemaal op haar plek. “Ik heb in verschillende beroepen op verschillende plekken gewerkt, maar als je eenmaal in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking werkt, kun je niet anders dan je hart verliezen. Ik kom zoveel lieve mensen tegen die keihard werken om cliënten een zo goed mogelijk leven te bezorgen. Elke dag opnieuw staan ze er weer, omdat ze hun cliënten nooit willen laten zitten. Ik vind het een eer dat ik hen mag ondersteunen in hun werk.”

Renata hoopt dat in de toekomst nog meer mensen voor het vak van gedragsdeskundige kiezen. Wat je daarvoor in huis moet hebben? “Je moet vooral breder kunnen kijken. Ik zeg wel eens dat je een helicopterview nodig hebt. Je moet ook goed kunnen analyseren. Verder moet je in staat zijn om alle informatie tot een goed beeld voor begeleiders te combineren, zodat duidelijk is welke ondersteuning een cliënt nodig heeft.”

Lessen van een gedragsdeskundige
Verder vindt ze dat een goede gedragsdeskundige een vertrouwensrelatie moet kunnen opbouwen met het team. “Daar staat of valt elk overleg mee. Kom je niet vertrouwd en veilig over, dan luisteren ze niet naar wat jij te vertellen hebt.” Ze vindt het belangrijk dat iedereen binnen een cirkel van veiligheid en vertrouwen kan werken, net zoals begeleiders zo’n cirkel vormen rond de cliënt. “Je werkt zelfstandig, maar het is prettig om te weten dat er altijd iemand meekijkt en dat je altijd terug kan komen bij de ander als het even niet gaat.”

Met 35 jaar ervaring als gedragsdeskundige heeft Renata door de jaren heen veel geleerd. Haar belangrijkste lessen? “Gedrag is vaak het topje van de ijsberg. Maar wat zit er onder het wateroppervlak? Ik heb geleerd dat je eerst goed onderzoek moet doen en heel goed moet luisteren naar de echte specialisten. Dat zijn de ouders en de collega’s op de locatie. Die zien soms al aan een mondhoek wat er bij die cliënt speelt.”

Nog steeds uitdagend
Hoewel ze een routinier in haar vak is, is er volgens Renata zeker geen sprake van routinematig werk. “Geen dag is hetzelfde. Elke situatie waarvoor ik word opgebeld of waarover ik hoor als ik in de woning ben, is anders. Ik vind dat meedenken leuk. Het zijn allemaal puzzeltjes. Vaak kunnen we ze oplossen, soms ook niet. Maar ieder stapje vooruit is er een.”